Search

Taedium Vitae

Aldous Huxley – George Orwell qarşıdurması.

 

82d0b08a12bcd1242f12a6ae1e18b12a

-Oruell kitabların qadağan olunacağından qorxurdu.
– Haksli heç kimin kitab oxumaq istəməyəcəyindən kitabların qadağan edilməyə ehtiyyac qalmayacağından qorxurdu.

– Oruell bizim informasiyadan məhrum qalacağımızdan qorxurdu.

2634-600x282.jpg

– Hakslinin qorxudu isə, informasiyanın çoxluğundan bizim tamamilə laqeyd və eqoist olacaq dərəcədə deqradasiyaya uğramağımız idi. Continue reading “Aldous Huxley – George Orwell qarşıdurması.”

Advertisements

İvanın uşaqlığı (1962).

kinopoisk.ruИваново детство (1962).

Rejissor: Андрей Тарковский.

Müsahibə:

– İlk filminiz olan “İvanın uşaqlığı” necə yarandı?

Bir az qəribə bir hekayəsi var bu filmin. Mosfilm studiyaları filmin istehsalına başqa bir qrupla başlamışdı. Filmin yarısından çoxu bu qrupla çəkildi, pulun yarısı xərclənmişdi, amma nəticə elə pis idi ki, prodüser olan firma filmin çəkilişini dayandırmaq məcburiyyətində qaldı və yeni bir rejissor axtarmağa başladı. Əvvəl tanınmış rejissorlara müraciət etdilər, sonra daha az tanınmışlara. Hamısı da bu yarımçıq qalmış filmi çəkməyi rədd etdilər. Mənə gəlincə ВГИК (Всероссийский государственный институт кинематографии) kino universitetindən yeni məzun olmuş, diplom filmim “Le Rouleau Compresseur et le Violon” u bitirməyə çalışırdım. Təklifi qəbul etməmişdən əvvəl bir sıra şərtlərim var idi: ssenarini yenidən yazmaq, bunun üçün də ssenarinin ilhamlandığı Vladimir Bogolomov-un hekayəsini yenidən oxumaq istəyirdim. Daha əvvəl çəkilən qismin heç çəkilməmiş kimi qəbul edilməsini və hər şeyə sıfırdan başlamaq üçün bütün oyunçularla, texniki qrupun dəyişdirilməsini istədim. Mənə “OK amma pulun da yarısını alacaqsınız” deyildi. Mən də “Əgər mənə ağ kart versəniz yarım büdcə ilə də işləyə bilərəm.” deyə cavab verdim və beləcə film çəkildi. Continue reading “İvanın uşaqlığı (1962).”

Nə Etməli? | Tutunamayanlar romanından hissə (Oğuz Atay)

DQmTTnEvgDaDawWtg2cgb28PT5zdTovXJfQ9bxjTGi4risE

Nə etməli? Bugünə qədər davam etdirdiyim kimi, ətrafımdakı insanların davranış və mövqelərini şüursuz bir vecsizliklə mənimsəyərək bu rəngsiz, qoxusuz varlıqla yetinməliyəmmi; yoxsa başqalarından fərqli olan, başqalarının istədiyindən çox fərqli, köklü bir hərəkat istəyən gerçək bir insan kimi bu miskin varlığı kökündən dəyişməliyəmmi? Ən bəsit problemlərin həllində belə çabalayan bu sözdə inqilabçı kölgəni heç düzəltmədən, biraz olsun qaydaya salmadan hədəflədiyimiz qayələri gerçəkləşdirmək üçün dərhal savaşın ortasınamı ataq? Özünü idarə etməyi bacarmayan insanları cəmiyyətləri idarə etmək, onlara yeni yollar göstərmək üçün dərhal başa keçirəkmi? Yoxsa kütləvi hərəkatlarda camaatın başına bəla olan zəif şəxsiyyətləri öncə sərt və ciddi bir imtahandanmı keçirək?

Mən özümü yetərli görmürəm. Nə üçün yetərli? Hər şey üçün. Cəmiyyətin hərəkatına əngəl ola biləcək problemlərimi həll etmədən, onu təqib edə biləcək problemlərimi həll etmədən, onu idarə edə biləcək gücdə olmadığımı sezirəm. Başqalarına deyə biləcək bir sözümün ola bilməsi üçün öncə özümə söz keçirməm gərəkdiyinə inanıram. Bugün məndən nə etməli? deyə soruşacaq olsalar, sadəcə, öncə özünü düzəltməlisən, deyə bilərəm. Bir təməl prinsipdən yola çıxmaq lazım gəlsə, bu təməl prinsip ancaq bu ola bilər: özünü anlamayan insan özü xaricindəki heç bir problemi həll edə bilməz.

Continue reading “Nə Etməli? | Tutunamayanlar romanından hissə (Oğuz Atay)”

Qəzəbin Paradoksu: Güc yoxsa zəiflikdirmi?

Öfke-1078x516

Qəzəbin zahirdə əksi ilə daxili həqiqəti tamamilə fərqlidir.

Qəzəbləndiyinizdə boğazınız sanki qıcıqlanır və səsiniz, səs tonunuz yüksəlir. Daxilinizdə isə, izah edilməsi çətin bir güc hiss edirsiniz. Sözün əsl mənasında (və yaxud biokimyəvi olaraq deməliyəm) bu duyğu sizi gücləndirir. Çünki əks qüvvələrdən təhdid aldığınızda –(bu, davakar bir həyat yoldaşı ola biləcəyi kimi əsəbpozucu işıqforun qırmızı işığı da ola bilər) bədəniniz avtomatik olaraq adrenalin ifraz etdiyi üçün, sizə yönələn təhlükəyə etiraz etmə istəyi duyursunuz. Nəhayət, beynin əmrlərini qəbul edən və ən primitiv əmrlərə belə reaksiya verən bu hormon sizi mübahisəyə hazır vəziyyətə gətirir. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, belə yolla ortaya çıxan güc əslində aldadıcıdır. Continue reading “Qəzəbin Paradoksu: Güc yoxsa zəiflikdirmi?”

Davidsonun Gözləri | H.G. Wells

H.G._Wells__c1890

I

Sidney Davidsonun onsuzda kifayət qədər fantastik olan müvəqqəti əqli problemi, əgər Ueydin açıqlamasına qulaq assaq, daha da fantastik bir hala çevrilməkdədir. Bu hadisə dünyanın digər ucunda beş dəqiqə artıq qalmaq, ya da varlığından xəbərdar olmadığımız gözlər tərəfindən ən gizli işlərimizdə izlənmək kimi, gələcəkdəki rabitə imkanları haqqında qəribə şeylər xəyal etməmizə səbəb olur. Davidsonun keçirdiyi böhran zamanı şəxsən orda idim, bu hekayəni kağıza köçürmək də, təbii olaraq, mənə düşür.

Böhran zamanı şəxsən orada olduğumu deyərkən nəzərdə tutduğum hadisə yerinə gələn ilk şəxs olduğumdur. Hər şey “Highgate Archway”in ardındakı Harlov Texniki Kollecində gerçəkləşmişdir. Hadisə baş verdiyində Davidson böyük labaratoriyada tək idi. Mən isə tərəzilərin olduğu balaca otaqda bəzi qeydlər aparırdım. Tufan, əlbəttə, işimi tamamilə alt-üst etmişdi. Şiddətli göy gurultularının birinin ardınca digər otaqdan qırılan şüşələrin səsini eşitdiyimi sandım. Yazı yazmağı dayandırıb, qulaq asmağa başladım. Bir müddət heç nə eşitmədim; yağan dolu büzməli dəmir damda nağara çalırdı. Sonra bir səs də gəldi, bu dəfəki , şüphəsiz, parçalanma səsi idi. Olduqca ağır bir şey, dəzgahın üzərindən düşmüşdü. Dərhal sıçrayıb böyük labaratoriyaya gedən qapını açdım.

Qəribə bir qəhqəhə eşitdikdə təəccübləndim və Davidsonun otağın düz ortasında səndələyərək, üzündə heyran bir baxışla dayandığını gördüm. İlk təəssüratım sərxoş olduğu idi. Məni görmürdü, üzündən otuz santimetrə uzaqlıqdakı görünməz bir şeyi tutmağa çalışırdı. Əlini yavaş-yavaş, tərəddüdlü bir şəkildə uzatdı və boşluğu qavradı. “Bu nədir?” – dedi. Barmaqlarını açaraq, əllərini üzünə apardı. “Ulu Scott!” – dedi. Bunlar, üç və ya dörd il əvvəl, hər kəsin bu ad üzərinə and içdiyi zamanda olmuşdu. Sonra ayaqlarını, sanki onların yerə yapışdırılmış olduğunu güman edərək, yöndəmsiz şəkildə qaldırmağa başladı. Continue reading “Davidsonun Gözləri | H.G. Wells”

Henri Bell / Mənim qəmgin üzüm

17499131_1077562575682488_3955591987665897186_n

Limanda dayanıb qağayılara baxanda mənim qəmgin üzüm bu məhəllədə növbədə olan polisin diqqətini çəkdi. Fikrim bütünlüklə quşların yanında idi, onlar gah havaya qalxır, gah da qida axtarmaq üçün suya enirdilər. Liman bomboş idi, neftlə çirklənmiş, üstü qatı yağ təbəqəsi ilə örtülmüş yaşılımtıl suda hər cür zir-zibil üzürdü, bir dənə də olsun paroxod görünmürdü, qaldırıcı kranlar pas atmışdı, anbar əraziləri uçulub sökülmüşdü, limanın qaranlıq xarabalıqlarında hətta siçovullar da gözə dəymirdi, ətrafda tam sakitlik idi. Artıq uzun illər idi ki, ətraf aləmlə hər cür əlaqə kəsilmişdi.

Bir qağayı seçib onun uçuşunu izləməyə başladım. Fırtınanı hiss edən ürkək qaranquş kimi o, suyun üzərindən lap aşağıdan uçurdu və hərdən cürətlənərək çığırtı ilə yuxarı qalxıb öz yoldaşlarına qoşulurdu. O an məndən nə istədiyimi soruşsaydılar, ancaq çörək arzulayardım. Onu qağayılara yedirdərdim, qırıntıları atardım və ağ nöqtələrlə quşların nizamsız uçuşunun istiqamətlərini müəyyənləşdirib məqsədlərindən xəbər tutardım. Continue reading “Henri Bell / Mənim qəmgin üzüm”

“Noviembre” filmindəki tamaşa siyasəti – “Sənət içində gələcəyi barındıran silahdır”

 

“Bizlər sənətin qəlbləri dəyişə biləcəyinə və onlara güç verə biləcəyinə inanırıq. Sənət insanlara yaşadıqlarını hiss etdirə bilər. Sənət qadının və kişinin ruhuna çata bilər. Sənət cəmiyyətə şüur gətirər. Bizləri daha yaxşı fərdlər halına salar. Sənət dünyəvi ola bilər. Sərhədsiz, hər cür dindən və irqdən azad. Sənət bir silah ola bilər. Lakin bir dekorasiya qətiyyən! Gerçək bir silah! Hədəf vurulmalıdır.”

– Alfredo

Capture

Bağırtılar və nəfəs kəsilməsini müşayiət edən qaranlıq, ağ-qara bir silah görüntüsü. Bir əl atəş, öldürücü bir silah yox, bədii bir tamaşanı sərgiləyən tapança lüləsindən bir kağız partlaması. Bu, Achero Manas’ın rejissoru olduğu, nisbətən az bilinən və İspaniya kinematoqrafiyasının bir örnəyi kimi tədqiq edilmiş Noviembre (2003) filminin açılış səhnəsidir. Olduqca qısa olmasına rəğmən bu giriş səhnəsi mikrokosmik olaraq tamaşanın və gündəlik həyatın qarışımı və təmsillə gerçəklik arasındakı əlaqəni ehtiva edən bir bütün olaraq filmin açar mövzuları və ideyalarını formalaşdırır. Noviembre dessertasiya fəsillərimdən birinə əsasən hazırda üzərində işlədiyim filmlərdən biridir və bu yazı mənim üçün film haqqında daha ətraflı düşünə bilməyim üçün bir başlanğıc nöqtəsidir. Aşağıda, Noviembre’nin nəzərdə tutduğu tamaşa mirası ilə bərabər, filmin tamaşaçılıq siyasəti üzərinə yansımasını dəyərləndirəcəm. Bu yazının ardında, filmdə tamaşaçılıq etikasını və sağaldıcı potensialını daha da açmağa və bu baxımdan ölümü əhatə edən anları analiz etməyə can atıram. Noviembre bir filmdən daha çox, sənətin radikal potensialı haqqında, sadəcə XXI əsrin İspaniyasının deyil, eyni zamanda daha geniş mənada qloballaşan dünya haqqında da güclü siyasi bəyanat yaradan bədii manifestdir.

Continue reading ““Noviembre” filmindəki tamaşa siyasəti – “Sənət içində gələcəyi barındıran silahdır””

Pandoranın qutusunda nə var idi?

Pandora-mini
Pandora. Con Villiam Vaterhaus // wikimedia.org

Antik yunan mifologiyasında yazıdan əvvəlki dövrdə yaranan şifahi rəvayətlərdə miflərin üzünü köçürən və ya onları yenidən danışan istənilən kəsin özünün məkan və zaman daxilindəki yerini göstərməyə məcbur olması kimi bir quruluş mövcud idi. Elə Pandora mifinin məzmununu açmağa çalışan bizlər də hekayətçi – mən – və oxucuların mövqeyini müəyyənləşdirməyə məcburuq. Beləliklə, nə üçün biz Pandora haqqında mifin hansısa təfərrüatlarını öyrənməyi vacib hesab edirik?

Təəssüflər olsun ki, cavab xoşunuza gəlməyəcək. Biz hələ də patriarxlıqdan, ənənəvi deyə təbir edilən dəyərlərdən – güclünün haqqı, qüvvətli insanın hökmranlığı, insanın təbiətdə və kosmosda mövcudluğunun inkişafı və genişləndirilməsi kultu – humanitar dəyərlərə – zəiflər, təqibə məruz qalanlar, yoxsul və xəstələrə hörmət, gücə yox, insanpərvərliyə əsaslanan münasibətlər, sürgün olunmuşların hüquq və imkanlarının böyüməsi – keçid dövründə yaşamaqdayıq.

Pandora isə əsas olmasa da, hələ bitməyən, xoşbəxtlikdən, bizi də bitirməyən dünənki günün sülhə gələn başlıca qəhrəmanlardan biridir. Continue reading “Pandoranın qutusunda nə var idi?”

Çay / Xulio Kortasar

16996403_1374519419236758_7180043296601565474_n”Oyunun sonu” kitabından hekayə

Yaxşı, tutaq ki, sən özünü  Sena çayına atacağına söz verdin, ya da nəsə belə bir şey və çıxıb getdin, gecə vaxtı əzik-üzük döşəkağı üstündə dil dolaşa-dolaşa deyilən həmişəki adi səfehliklər, mənsə onları güclə eşidirəm, yüngül toxunuşlarınla diqqətimi çəkməyə çalışsan da, çoxdandır sözlərinə biganəyəm, onlar bağlı gözlərimdən, yuxumdan da o tərəfə sürüşərək məni harasa aşağı dartırlar. Bir tərəfdən də bəlkə elə belə yaxşıdır, mənə nə, getmisən, ya batmısan, yoxsa hələ də sahil boyu gəzərək suya baxırsan, həm heç elə də deyil, axı sən hələ burdasan və yuxuda ağır-ağır nəfəs alırsan, axı getməmisən, getmək istəyirdin, gecənin ortası, yuxu məni əldən salmışdı və yadımdadır ki, Senaya atılmağa hazırlaşırdın və qorxurdun, amma sonra fikrini dəyişdin, indi yanımdasan, yuxuda titrəyirsən, sanki necə getdiyini, sahilə necə çatdığını və suya necə atıldığını yuxuda görürsən. Və hər dəfə də belə, sonra ağlamaqdan şişmiş gözlərin, sonra yuxuya gedirsən və səhər saat on birə qədər yatırsan, gecə doğrudan da suda  boğulanlar haqqında xəbər yayan qəzetlər paylanılana kimi. Continue reading “Çay / Xulio Kortasar”

Create a free website or blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: