12994449_1102699229752113_1030236833111081172_n

Ölkənin böyük şəhərlərdən uzaq, tənha qəsəbəsində, dəmiryol stansiyasında işləyən üç hekayəçi idik. Stansiya binasına bitişik yanyana üç daxmamız vardı. Mən, gənc yəhudi, bir də gənc qadın. Səyyar hekayə satışı ilə məşğul olurduq. İşimiz çox da yaxşı sayılmazdı, çünki qatar stansiyamızdan nadir hallarda keçirdi. Üstəlik, sadəcə poçt qatarları gəldiyi günlər yaxşı iş çıxardığımız deyilə bilməzdi. Günortadan sonra gələn poçt qatarlarında daha çox alma, ayran və sosiska-çörək satılırdı. Adətən bu saatlarda biz hekayəçilər yatırdıq. Beləcə, gecə üçün də dincəlmiş olurduq: çünki bizim bütün ümidimiz gecə yarısından sonra gələn yeganə ekspressə bağlıydı. Çox vaxt bu saatlarda digər səyyar satıcılar oyanıb gələ bilməzdi. Bizim də (hekayəçilər) yatıb qalaraq gecə ekspressini qaçırdığımız olurdu. Stansiya rəisi ilə də aramızın yaxşı olmasına baxmayaraq, niyəsə stansiyanın bu yeganə məmuru bizi oyandırmağa etinasız yanaşırdı. Bir baxımdan, ona da haqq verirdik: Yoldəyişdirən idi, teleqraflara baxırdı, bütün işarələri düzəldirdi; qatarlara bilet satmaq, qapıları açmaq, bağlamaq… bütün işlər tək bir adamın üzərindəydi. Onu məmnun etmək üçün tez-tez pulsuz hekayələr verirdik; yenə də bəzən bizi oyandırmağı unudurdu. Çox vaxt özümüz oyanmaq məcburiyyətində idik. Bütün gün hekayə yazdığımız düşünülərsə, bunun o qədər də asan olmadığı aşkar idi. Bəli, günortadan sonraları da yatırdıq, amma adətən axşam ilham gəlirdi və gecədən xeyli keçənə qədər yaxamızı buraxmırdı. Bu “yaxamızı buraxmırdı” sözünü ələ salırdı stansiya rəisi; biz isə belə anlarda, onun tək başına işlədiyini, hər işi tək başına çatdıra bilməyəcəyini unudaraq şiddətli şəkildə tənqid edirdik onu: Ekspressin gəldiyi vaxtlarda stansiya müdriyyətinin otağına bitişik olan daxmalarımıza qədər zəhmət çəkə bilməzdimi? Bir baxımdan, eyni iş yerində işləyən məmurlar sayılırdıq. Üstəlik, bəzi gecələr yeməyi belə unudaraq yazdığımız hekayələrin stansiya rəisinin otağındakı yeganə yazı makinasında nüsxəsini çıxarırdıq. Hekayəçiliyə ilk mən başladığım üçün yazı makinasında növbəni ilk mənə verirdi dostlarım. Fəqət mən növbəmi adətən gənc yəhudiyə verirdim. Bu zəif və xəstəhal yəhudini çox sevirdim.

Bəli, bir baxıma dəmiryol idarəsinin məmurları sayılırdıq: daxmalarımız da stansiya binası üçün ayrılmış sahədə qurulmuşdu, üstəlik hamısı eyni idi və stansiya binası ilə eyni arxitekturaya malik idi. Stansiya rəisi gülərək: “məmur hekayəçilər” –  deyirdi bizə. Sonra həmin bitməz mübahisə başlayırdı: Xeyr, biz məmur olaraq düşünülə bilməzdik, çünki hər hekayə üçün məvacib alırdıq. Həmçinin bu məvacib ekspress sərnişinləri tərəfindən ödəndiyi üçün rəsmi ödəmə sayılmazdı. Siz əsnaf hekayəçilərsiniz, deyirdi stansiya rəisi. Lakin mən məmur ya da əsnaf olaraq adlandırılmaq istəmirdim; biz sənətçi idik. Müstəsna vəziyyətdə olmalı idik. Fəqət ayran, alma və sosiska-çörək satıcılarının oyaq olduğu gecələrdə bir-birimizi itələyərək sərnişinlərə mallarımızı bəyəndirməyə çalışarkən “müstəsna vəziyyət”də olduğumuzu demək olmazdı. Biz də mallarımızı satmaq üçün digər satıcılar qədər bağırırdıq. Əlbəttə gənc yəhudinin çox da səsi çıxmırdı; gənc qadın da qida satıcıları ilə perrona enən sərnişinlər arasında sıxışıb qalırdı. Onsuzda satacaq çox malımız da yox idi. Stansiya rəisinin köhnə yazı makinasında hər hekayədən sadəcə bir-iki nüsxə çıxara bilirdik. Son nüsxələr isə olduqca pis çıxırdı, bunlara isə alıcı tapa bilmirdik. Hekayələr bir-iki dəfə satılmadısa, köhnəlir, onlara müştəri tapmaq çətinləşirdi. Çünki aktual mövzularda hekayələr yazırdıq və bir-iki günlük dəbdən düşmüş hekayələri göstərdiyimizdə sərnişinlər üzlərini turşudaraq: “Bunları bilirik, yeni bir şeylər yoxdur?” – deyərək boyat hekayələri üzərimizə atırdılar. O zaman da alma və ya ayran satıcıları növbəmizi ələ keçirirdi.

Başqa çətinliklərimiz də vardı: qatar hər zaman bizim daxmaların önündə durmurdu. Stansiya rəisi birinci perrona çox vaxt yük vaqonlarını yaxınlaşdırırdı. Buna görə də ekspress ikinci, hətta üçüncü perrona (bunlara “perron” demək mümkündürsə) yanaşmaq məcburiyyətində qalırdı. Qida satıcıları bu vəziyyəti daha əvvəldən öyrəndiklər üçün, qatarı oralarda gözləyirdilər. Biz həmişə son dəqiqədə oyandığımız və yuxulu olduğumuz üçün öncə yük vaqonları ilə toqquşurduq. Sonra vaqonların ətrafını dolaşmaq, relslərin arasından gecə qaranlığında diqqətlə keçmək gərəkirdi. Qatarın dayandığı yer də yaxşı işıqlandırılmırdı. Xüsusilə bu, bizim üçün çox əhəmiyyətli idi: Kiçik həsir səbətlər içində dəstələr halında olan hekayələrimiz dərhal satılmırdı. Hər sərnişin dəstələri (adətən zədələyərək) açır, heç deyilsə səhifələrinə göz gəzdirirdi. Qaranlıq işimizi çətinləşdirirdi. Sətirləri yaxşı görmədikləri üçün yalandan göz gəzdirdikdən sonra geri qaytarırdılar.

Satışlar yaxşı getmirdi. Müharibə illəri idi. Çörək belə bahaydı. Həm də tez-tez işıqlar zəiflədilir, stansiyanın ölü işıqlarında əsərlərimiz tamamilə görünməz olurdu. Belə gecələrdə işləmək də mənasızlaşırdı. Qara pərdələrini bərk-bərk bağladığımız pəncələrimizin ardında, mavi kağızlara bürüdüyümüz lampaların donuq işığında, satılıb-satılmayacağı qeyri-müəyyən olan hekayələrimizi yazmağa çalışırdıq. Bəxtimizdən, aldıqları malı yaxşıca araşdırmadan, üstəlik iki qat qiymətinə alan yataqlı vaqon sərnişinləri vardı. Bunlar yeməklərini vaqon-restoranda yedikləri üçün bizim ayran, alma və sosiska-çörək satanlara fikir verməzdilər. Ölkədə təzə hekayə satılan yeganə stansiya olduğu üçün bizim şöhrətimizi də eşitmişdilər. Onlar üçün həmişə ilk nüsxəni ayırırdıq, çox diqqətli müştərilər idi. Lakin onların da rahat yataqlarından qalxmaları asan deyildi. Yenə də asan bir yol tapmışdıq: yataqlı vaqon məmurlarına bir neçə qəpik verərək sərnişinləri bizim stansiyada oyandırmalarını istəyirdik (Həm də hər gəlişlərində havayı bir hekayə də alırdılar bizdən. Oxuduqlarını zənn etmirəm. Yəqin ki, ikinci əldən satırdılar). Yataqlı vaqon sərnişinləri də olmasaydı, halımız necə olardı. Bunlardan bəziləri ilə hətta əlaqə də qurmuşduq. Acınacaqlı vəziyyətimizdən xəbərdar olduqları üçün, onları yola salmağa gələn dostlarının gətirdikləri tort, peçenye kimi şirniyyatları bizə də verdikləri olurdu. Adətən gecələri işlədiyimiz üçün çox acırdıq. Hekayələri gecələr yazır, gecələr nüsxələrini çıxarır, gecələr satmağa çalışırdıq. Ekspress uzaqlaşdıqdan sonra yorğun şəkildə stansiya binasına dönər; gözləmə otağında yataqlı vaqon sərnişinlərinin verdikləri peçenyeləri yeyərdik. Bəzən digər satıcılar da bizimlə birlikdə gələrdi. Ayrançı sata bilmədiyi ayranından bizə ikram edərdi; necə də olsa səhərə kimi ayranı turşuyacaqdı. Bizə yazıqları gəlirdi deyəsən. Almaçı  – həmişə yox – bizim üçün bir alma soyardı. Biz onlara sata bilmədiyimiz hekayələrimizi verə bilməzdik: heç biri oxumaq, yazmaq bilmirdi. Sadəcə sosiska-çörəkçi bəzən hekayələrimizdən – hansı olursa olsun – istəyərdi, son nüsxələrdən olmaq şərtilə, incə kağızdan olduğu üçün siqaret sarardı hekayələrimizə.

Bəzən, şad olduğumuz zamanlarda, yəni satışlar yaxşı getdikdə, qida satıcılarına hekayələrimizi oxuyardıq. (Gənc qadın buna qarşı idi). Sosiska-çörəkçi ilə almaçı hələ ilk sətirlərdə yuxulamağa başlayırdı, fəqət gözləmə otağında sonuna qədər qalırdılar. (Hekayənin sonuna doğru oyanırdılar). Ayrançı bütün diqqəti ilə dinləyərdi məni; bu diqqət xoşuma gəlirdi. Oxuyarkən əlimdən gələn qədər hekayə obrazlarının danışıqlarını canlandırmağa çalışırdım. Sonda sosiska-çörəkçi başını yelləyər, pis günlər yaşayırıq, deyərək içini çəkərdi. Olur belə şeylər, deyərdi almaçı da: İnsan yaşadıqca nələr görür. Satıcıların acınacaqlı hekayələrini anlatan hekayələr də yazmışdım. Bunları dinləyərkən ayrançı belə yuxulayardı.

Yazdıqlarımız stansiya rəisinin belə vecinə deyildi: fəqət niyəsə, hər hekayəmizdən mütləq bir nüsxə alır və bunları səliqə ilə yığaraq ayrıca şkaftda saxlayardı: nizamnamə belə gərəkdirirmiş. Dəmiryol idarəsinin sərhədləri içində yazıldığı üçün 248-ci maddəyə daxil imiş bizim vəziyyətimiz. Qanun maddələrindən söz edildikcə özümdən asılı olmadan əsəbləşərdim: bizim vəziyyətimizi düzəldəcək, bizə də stansiya sərhədləri daxilində şərəfli yer verəcək qanunlar yox idimi? Bizi sosiska-çörək qanunları ilə bir tutan anlayışa həmişə qarşıydım. Yenə də uzun bir mübahisə başlayardı: Stansiya rəisi şkaflardan qara örtüklü kitablar düşürür, qida satıcıları haqqında Sağlamlığı Qoruma Qanunlarının tətbiq edildiyini bəyan edərdi.

Məncə vəziyyət getdikcə pisləşirdi. Gənc yəhudi getdikcə zəifləyirdi. Məncə gizli bir xəstəliyi vardı. Onu müalicə edəcək pulumuz yox idi. Dəmiryol xəstəxanası da bizi qəbul etmirdi. Mən stansiya rəisinə hirslənirdim: bizi 248-ci maddəyə daxil edərək əlimizdən hekayələrimizi hardasa zorla almağı bilirdi. Daha kəstirmə yoldan bizim stansiyadan keçməyən bir dəmiryolu tikiləcəyinə dair rəvayətlər də dolaşırdı. Artıq sadəcə poçt qatarları keçəcəkdi buradan.

Kədərlərdə idim, üstəlik aşiq olmuşdum. Əlbəttə ki, üçüncü daxmada qalan qadına aşiq olmuşdum. Bir gecə, bizi tanımayan bir yataqlı vaqon məmuru onu itələyərək vaqon qapısından atmışdı. Səyyar satıcıların yataqlı vaqona girməsi qadağan idi. Gənc qadın toz-torpağın içinə yıxılmış, səbəti, hekayələri ətrada dağılmışdı. Onu təsəlli etdim, saçlarını oxşayaraq, “ağlama”, – dedim. Perronda ikimizdən başqa heç kim yox idi. Digər satıcılar mallarını satmış, dərhal stansiyadan uzaqlaşmışdılar; son zamanlarda onlarla aramız yaxşı deyildi: Yataqlı vaqonlara qapalı şüşələrdə, Sağlamlığı Qoruma Qanunlarına uyğun olaraq hazırlanmış qazlı içki, şəffaf kağızlara bükülmüş sosiska-çörək və s. satmaq istəyirdilər. Yataqlı vaqon məmuru ilə də razılaşmışdılar. İlahi, niyə hər gün yeni problemlər çıxırdı? Bu doymaq bilməyən yataqlı vaqon sərnişinləri də, vaqon-restoranlarda o qədər yemək yedikdən sonra – kim bilir nələr yeyirdilər – gecə yarısından sonra yenidən acırdılar. Bəxtimizdən, keçici bir qanun tapmışdıq və buna görə də, hələ yataqlı vaqonlara yaxınlaşmağa cəsarət etmirdilər. Bu ədəbsiz qanun də bir ay sonra ləğv edilirdi. İkimiz – gənc qadınla mən – gecənin soyuğunda titrəyərək bir-birimizə sarılmışdıq. Bizi bu qəsəbəyə nə salmışdı? Nəcə də pis şərtlərdə işləyirdik. Qida satıcıları ilə, qatar məmurları ilə, aclıqla və səfalətlə mücadilə etməkdən sənətimizlə düz-əməlli məşğul ola bilmirdik. Hər şeydən əvvəl, düz-əməlli kitabımız belə yox idi. Kitab almaq üçün böyük şəhərə gedəcək qatara bilet almaq üçün pulumuz da yox idi. Bu vəziyyətdə bizdən nə gözlənə bilərdi ki? Düşündükcə vəziyyətimizin ümidsizliyi və qəribəliyini daha yaxşı anlayırdım: əslində stansiya binasının yanında bizə qutu kimi otaqlar verməklə dəmiryol stansiyası bizim xeyrimizə çalışmamışdı. Gündüzlər səs-küylə fit çalaraq keçən qatarlar üzündən yata bilmirdik. Yazdıqlarımıza isə dəyər verilmirdi: keçən gecələrin birində gənc bir yataqlı vaqon sərnişini ona daha əvvəl satdığımız hekayələrin bir hissəsini məşhur bir tənqidçiyə göstərdiyini və bu tanınmış yazarın da hekayələrinin çox şablon və dəbdən düşmüş olduğunu demişdi. Yağış çiləyirdi, səbətdəki hekayələrin üst səhifələri islanırdı. Payız idi. Nazik və hər tərəfi sökülmüş sviterin içində titrəyirdim. Bu vəziyyətdə daha yaxşı nə yaza bilərdim? Birdən, gənc yataqlı vaqon sərnişininə hirslənərək soyuq bir səslə: “İstəyirsinizsə hekayələri geri verin, puluzu da alın”, – demişdim. Əslində yalan deyirdim: cibimdə bir qəpik belə yox idi.

Bunları düşünərək fikirlərə dalmışdım. Ətrafımın fərqində deyildim. Qatar uzaqlaşmışdı. Birdən qollarımın arasındakı gənc qadını gördüm. Mənə sıxılmışdı, başını sinəmə yaslamışdı. Onu öpdüm. Hekayə səbətlərimizi qolumuza taxıb, uzaqdan işıqları görünən stansiyamıza doğru addımladıq. O gecə gənc qadınla ümidsizliyin və yalnızlığın verdiyi qarışıq duyğular içində sevişdik. İndi bu sətirləri yazarkən digər satıcıların, qaraqabaq stansiya rəisinin və relslərin arasında sıxışıb qalmış daxmamda yazdığım bir günlük hekayələrimin ucuz həssaslığına qapılmaqdan qorxuram. Bəli, gənc qadını sevirdim, onun daxmasına gedərkən tez-tez yəhudinin evinin önündən keçmək məcburiyyətində qalırdım və bu vəziyyətdən sıxılırdım. Gənc yəhudinin də xəstəliyi irəliləmişdi. Daha əvvəlki kimi hər gecə hekayə satmağa çıxmırdı; hekayələrinin sayı da getdikcə azalırdı. Son günlərdə onun hekayələrini də mən yazmağa başlamışdım. O qədər halsız idi ki, bu köməyə belə etiraz edə bilmirdi.

Özünü yaxşı hiss etdiyi vaxtlar masanın arxasına keçir, çox qısa hekayələr yazırdı. Bunlar stansiya rəisinə az gəlir və indi xatırlamadığım bir nizamnamə maddəsinə əsasən, daxmalarımızın kirayə haqqını ödəyə bilməmiz üçün daha çox yazmamız gərəkdiyini bəyan edirdi. Yazdığımız mövzulara, hətta yazı şəklimizə belə qarışmağa başlamışdı.

Mən o vaxtlar eşq hekayələri yazmağa başlamışdım. Stansiya rəisi dedi-qodu yaradacağını düşünərək buna da əngəl olmaq istədi. Onun bütün hərəkətlərinə tabe olurduq. Buradan atılsaq, içində belə yazma daxmaları olan başqa qatar stansiyasını haradan tapacaqdıq? Sevgilim problem çıxmasın deyə stansiya rəisinin yeməklərini bişirib, söküklərini tikirdi. Stansiya rəisi bizi alçaldırdı, səhv etmirəmsə əslində bunu həmişə etmişdi. İndisə dəmiryolu sayəsində çörək tapdığımızı deyərək sadəcə bu mövzuda hekayə yazmağımızı istəyirdi. Özünü nümunə göstərirdi: Heç stansiya rəisi stansiya xaricində işləyirdimi? Boş yerə ona hər gün dəmiryolu ilə bağlı mövzular tapmanın çətinliklərini anlatmağa çalışdım. Bizim bu işi qəbul etməyəcəyimizi bilirdi. Ağır şərtlər altında davam etdirməyə çalışdığımız həyatımızda yeni narahatlıq yaratmaq üçün, üst məqamlara bizi şikayət edəcəyi ilə təhdid edirdi. Digər satıcılarla da aramız dəymişdi. Ölkənin bu tənha küncündə, bir necə nəfərdən ibarət kiçik cəmiyyətimizdə sülh içində yaşamağı bacarmırdıq.

Daxilən yorulduğumu hiss edirdim. Hər gecə yarısı yarımçıq qalan yuxular, qatar fitləri, dözülməz və cahil, ya da rahat və özündənrazı müştəri topluluğuna yeni hekayələr tapma məcburiyyəti, xəstəliyi getdikcə ağırlaşan gənc yəhudi və getdikcə bədrəftar olan stansiya rəisimiz… hansına çatacağımı bilmirdim. Sevgilim də yorğun və bezgin idi; onun da hekayələrinə kömək etmək məcburiyyətində idim.

Fikirlərimin qarışdığını hiss edirdim. Stansiya xaricindəki dünya ilə əlaqəm getdikcə zəifləyirdi. Artıq günlərin necə keçdiyini izləmirdim. Hekayələrim üçün aktual hadisələr tapmaqda, insanları və macəraları bir-biri ilə əlaqələndirməkdə əvvəlki bacarığım qalmamışdı. Çox vaxt heç əhəmiyyətli mövzuları da öyrənə bilmirdim. Bəli, bəzi hadisələri bilirdim: müharibə bitmişdi. Qatarlarda cəphələrdən axın-axın geri dönən əsgərlər keçirdi. Onlardan sınıq-salxaq bilgilər toplayaraq müharibə hekayələri yazdım bir müddət. Yeri gəlmişkən, bir çox şeyi xatırlaya bilmirdim: Müharibə bizim ölkədəmi olmuşdu? Yoxsa uzaq çöllükdəmi savaşmışdılar? Torpaqlarımız artmış, ya azalmışdı? Gənc yəhudi yorğun gülümsəməsi ilə qarşılıq verirdi mənə: bizim stansiya hər zaman eyni yerdə qaldığına görə, bunun əhəmiyyəti var idimi? Top səsləri eşitmədiyimizə görə müharibə heç vaxt bizim stansiyaya yaxınlaşmamışdı.

Sonra hekayələrimə acıqlı şəkildə gözgəzdirən yataqlı vaqon sərnişinlərinin üzlərindən müharibənin çoxdan bitdiyini anladım. Bir gün bir sərnişin şəhər adlarında böyük səhvlər etməyə başladığımı dedi. Rəhbərlərimizin adlarını da ya bir-birinə qarışdırır, ya da unudurdum. Axı illərdir insan adlarını yüksək səslə deməmişdim. Stansiya cəmiyyətimizdə də bir-birimizə illərdir səslənmirdik. Buna heç ehtiyac duymamışdıq. Stansiyanın adı belə, sadəcə yan divara yazıldığı üçün silinib getmiş, unudulmuşdu. Lazım olduqla kəlimələri axtarmaq üçün lüğətimiz belə yox idi. Hər gün yazmaq məcburiyyətində olduğum hekayələrin xaricində qalan kəlimələri xatırladığımdan da şüphəli idim. Qida satıcıları ilə danışmırdıq. Artıq stansiya rəisi də tərsliyini sadəcə hərəkətləri ilə ifadə edirdi. Gənc yəhudi danışa bilməyəcək qədər xəstə idi. İstədiklərini başı ilə işarə edərək bildirirdi. Gənc qadınla səssizcə sevişirdik. Bu vəziyyətə qısa zamanda öyrəşdim.

Əslində keçən zamanın qısalığı haqqında dəqiq bir qərar verə bilmirdim. Bu vəziyyətə öyrəşməkdən başqa çarəm yox idi. Daha gənc deyildim. Hekayə yazmaqdan başqa bir iş bilmirdim. Artıq böyük şəhərlərə gedə bilməz,  özümə yeni bir həyat qura bilməzdim. Stansiya xaricindəki dünya ilə əlaqələrim də getdikcə azalırdı. Qazetlərin bahalaşması və bundan sonra qatardan başqa vasitəylə daşınması səbəbindən, ilk olaraq aktual mövzularla əlaqəmizi kəsdik. Sonra yeni dəmiryol xətti açıldı və ekspress həftədə bir gün keçməyə başladı. Bu mənə də sərf edirdi. Daha bir göz qırpımında bitən və məni təlaşla ardınca sürükləyən qısa hekayələr yazmaq istəmirdim.

Bütün gün otağımdan çıxmadan yazırdım. Sadəcə yandakı çəkməçinin səs-küyü fikirlərimi qarışdırırdı. Çünki daha gənc yəhudi yox idi; bir müddət əvvəl ölmüşdü. Əslində mən yandakı daxmaya gənc qadının köçməsini istəyirdim. Amma stansiya rəisi, mən hələ bu istəyimi dilə gətirməyə fürsət tapmamış, bir gün – bir müddət əvvəl – çəkməçi ilə gəldi. Adam dərhal yerləşdi. Bu tənha yerdə onun işi də bizimkindən yaxşı sayılmazdı. Çəkməçiyə gənc qadının daxmasına keçməsini təklif etməyi düşünürdüm. Mənə elə gəlir ki, bu düşüncəm də uzun çəkmişdi. Ona görə ki, bir gün onun daxmasına getdiyimdə, yəni ona bu təklifi bildirmək üçün… nə isə, fikrim qarışdı biraz. Fəqət belə olmuşdu: gənc qadın bir müddət əvvəl getmişdi. Bəli, daxması boş idi. Mən uzun hekayələrimdən birini yeni bitirdiyim və yatıb qaldığım bir gecədə qatara minib getmişdi. O günlərdə fikirlərim daha da qarışdı. Bu uzun hekayələrim nədənsə heç satılmırdı. Mən isə həftədə bir satdığım üçün bir az çox istəyirdim. Hekayələrin açıq-saçıq olduğu deyilə bilməzdi. Günlərimi yarı ac, yarı tox keçirirdim. Bir gün – yəni bir müddət sonra – daha bir sərnişin əvvəl – bir müddət əvvəl – ona satdığım hekayəni ağır şəkildə tənqid etdi. Səhifə nömrələri də qarışmışdı. Mən isə ona bir həftədir ac olduğumu dedim. Xeyr, demədim. Bunu başqa bir sərnişinə –  bir müddət sonra – dedim. Bir müddət əvvəlki sərnişinə isə hər şeyi qəsdən etdiyimi izah etməyə çalışdım. Bir çox şeyi unudurdum. Lakin tənqid mövzusunda həssas idim. Belə vaxtlarda, bir də çox narahat olduğum vaxtlarda, əvvəlki canlılığıma qovuşurdum. Sonra itirirdim – bir müddət sonra. Məsələn, stansiya rəisi məni qovacağını, artıq heç bir işə yaramadığımı dediyi zamanlar narahat olurdum. Halbuki, müştəri tapa bilməməyimə baxmayaraq, daha yaxşı hekayələr yazdığımı düşünürdüm. Çəkməçi də dünyada baş verənlər haqqında nələrsə danışırdı. Bunların nələr olduğunu indi xatırladığımı sanmıram. Fəqət çəkməçi qarışıq və anlamadığım dünyadan bəhs edirdi. Ona oxumağa çalışdığım hekayələri də dinləmirdi. Halbuki mən onların getdikcə ifadə edilməsi çətin bir cəhətdən getdikcə daha böyük bir dəyər daşıdığını hiss edirdim.  Bunu çəkməçiyə anlata bilmirdim, çünki getmişdi, məni yalnız qoymuşdu. Son danışığımızdan sonra – bir müddət sonra əlbəttə – stansiyanı tərk etmişdi.

Bu son yazdığım hekayələrdən biridir. Hələ bunun kimi bir çox hekayə yığılıb. Hekayələrimin hamısı beynimdədir. Hamısını çox yaxşı xatırlayıram. Hələ hamısını yazmamış ola bilərəm. İndi bəzi gecələr, köhnə vərdişlə, gecə yarısı oyanır və bu yeni hekayələrimi səbətimə – və ya gənc qadının səbətinə, ya da hazırda ölmüş olan gənc yəhudinin səbətinə – səliqəylə yığıram, dəmiryoluna çıxıram. Daha buradan qatar keçmir. Son günlər stansiya rəisini niyəsə heç görmürəm. Məzuniyyətdə olduğunu düşünürəm – çünki illərdir tətil etməmişdi. Onun paltarları da indi mənim əynimdədir. Deyəsən gedərkən məni əvəzinə qoyub. Qatarlar da, demək olar ki, heç gəlmir. Nə isə, bunlar əhəmiyyətsiz detallardı.

Qorxuram, çünki buradan getmək istəmirəm. Baqqal hələ nisyəni kəsməyib. Fəqət bu artıq bir müddət daha davam edə bilməz. Baqqaldan utandığım üçün soruşa bilmədim, bir zamanlar – bir müddət əvvəl – eyni çəkingənlik ucbatından çəkməçidən də soruşa bilməmişdim: Bir məktub yazmaq istəyirdim, amma ünvan bilmirdim. Yəni heç bir ünvan bilmirdim. Mənə inanmayacaqdılar, buna görə də utanırdım. “Mənə hər hansı bir ünvan deyə bilərsiz?” – deyə soruşa bilməzdim. Halbuki, hər hansı bir ünvan kifayət idi mənə. O zamanlar bir çətinlik daha var idi. İndi də var, – yəni bir müddət keçdiyi halda – öz ünvanımı da bu məktuba yazmaq məsələsi məni düşündürür. Bu hekayəmi, ekspress ya da poçt qatarı artıq – bəlkə də sadəcə müəyyən bir müddətlik – keçmədiyi halda, bir yol taparaq oxuyucularıma – artıq müştərim qalmayıb – çatdıra bilsəm belə, harada olduğumu necə deyəcəm? Bu məsələ də məni düşündürür. Lakin yenə də ona yazmaq, hər zaman onun üçün yazmaq, ona dayanmadan anlatmaq, harada olduğumu bildirmək istəyirəm.

Mən burdayam, sevimli oxuyucum, görəsən sən haradasan?

Tərcüməçi: Taedium Vitae

Advertisements