Search

Taedium Vitae

Category

Ədəbiyyat

Çay / Xulio Kortasar

16996403_1374519419236758_7180043296601565474_n”Oyunun sonu” kitabından hekayə

Yaxşı, tutaq ki, sən özünü  Sena çayına atacağına söz verdin, ya da nəsə belə bir şey və çıxıb getdin, gecə vaxtı əzik-üzük döşəkağı üstündə dil dolaşa-dolaşa deyilən həmişəki adi səfehliklər, mənsə onları güclə eşidirəm, yüngül toxunuşlarınla diqqətimi çəkməyə çalışsan da, çoxdandır sözlərinə biganəyəm, onlar bağlı gözlərimdən, yuxumdan da o tərəfə sürüşərək məni harasa aşağı dartırlar. Bir tərəfdən də bəlkə elə belə yaxşıdır, mənə nə, getmisən, ya batmısan, yoxsa hələ də sahil boyu gəzərək suya baxırsan, həm heç elə də deyil, axı sən hələ burdasan və yuxuda ağır-ağır nəfəs alırsan, axı getməmisən, getmək istəyirdin, gecənin ortası, yuxu məni əldən salmışdı və yadımdadır ki, Senaya atılmağa hazırlaşırdın və qorxurdun, amma sonra fikrini dəyişdin, indi yanımdasan, yuxuda titrəyirsən, sanki necə getdiyini, sahilə necə çatdığını və suya necə atıldığını yuxuda görürsən. Və hər dəfə də belə, sonra ağlamaqdan şişmiş gözlərin, sonra yuxuya gedirsən və səhər saat on birə qədər yatırsan, gecə doğrudan da suda  boğulanlar haqqında xəbər yayan qəzetlər paylanılana kimi. Continue reading “Çay / Xulio Kortasar”

Mələk / Leonid Andreyev

17342972_1067323140039765_4795022852274826774_n
I

   Hərdən Saşka həyat adlanan bütün şeylərdən imtina etmək istəyirdi. Səhərlər içində nazik buz halqaları üzən su ilə yuyunmasın, gimnaziyaya getməsin, orda hamının onu necə danladığını eşitməsin, anası onu axşamlar dizi üstə qoyanda belində və bütün bədənindəki ağrıları hiss etməsin. Lakin on üç yaşı olduğundan və insanların özləri istədikdə həyatdan necə imtina etmək vasitələrini bilmədiyindən gimnaziyaya getməyə və dizi üstə dayanmağa davam edirdi və ona elə gəlirdi ki, həyat heç vaxt bitməyəcək. Bir il keçəcək, sonra biri də, sonra yenə, o isə elə gimnaziyaya gedəcək və evdə dizləri üstə dayanacaq. Saşka boyunəyməz və cəsur ürəyə sahib olduğundan, pisliyə göz yuma bilmirdi və həyatdan intiqam alırdı. Bu məqsədlə də yoldaşlarını döyürdü, müdirə qarşı kobudluq edirdi, dərsliklərini cırırdı və bütün günü gah müəllimlərinə, gah da anasına yalan danışırdı. Bircə atasını aldatmırdı. Davada burnu azacıq zədələnəndə onu qəsdən lap çox qopardırdı və elə möhkəm qışqırırdı ki, hamı xoşagəlməz hisslər keçirirdi, üz-gözünü turşudurdu və qulaqlarını tuturdu.  Necə lazımdır bağırdıqdan sonra dərhal susurdu, dilini çıxardırdı və qaralama dəftərində özünün necə qışqırdığını, qulaqlarını tutan nəzarətçini və qorxudan tir-tir əsən qalibi göstərən karikatura çəkirdi. Bütün dəftər karikaturalarla dolu idi və ən çox gombul və balacaboy qadının kibrit çöpü kimi arıq oğlanı oxlovla döydüyü rəsm təkrar olunurdu. Aşağıda böyük və əyri-üyrü hərflərlə yazılmışdı: “Üzr istə, küçük”. Və cavabında da: “Lap partlasan da istəməyəcəm” . Bayramdan əvvəl Saşkanı gimnaziyadan qovdular. Anası buna görə onu döyəndə, anasının barmağını dişlədi. Bu, ona azadlıq verdi, daha səhərlər yuyunmurdu, bütün günü uşaqlarla o yana – bu yana qaçırdı, onları döyürdü. Bircə aclıqdan qorxurdu, anası daha ona yemək vermirdi, atası onun üçün gizlincə çörək və kartof saxlayırdı.  Belə şərtlərlə yaşamağı Saşka dözülən hesab edirdi. Continue reading “Mələk / Leonid Andreyev”

Günahkarlıq hissi / Uilyam Stayron

23Yatağımda uzanmışdım. Fikirləşirdim ki, atam uşaqlıqda məni heç vaxt ciddi cəzalandırmayıb. Bircə dəfədən başqa. Onda da elə hərəkət etmişdim ki, şübhəsiz ən böyük cəzaya layiq idim. Bu, anamla bağlı idi. Ölümündən bir il əvvəl – onda mənim on iki yaşım var idi -içini yeyib – bitirən xərçəng sümüklərinə işləməyə başladı. Bir dəfə ayağı burxuldu- ayaqları artıq zəifləmişdi- yıxıldı və qamış sümüyünü sındırdı. O, heç bitişmədi də. Ayağına metaldan mil qoydular, ondan sonra qoltuq ağacına söykənərək asta-asta yeriyirdi. Uzanmağı sevmirdi və halı özündə olanda oturmağı üstün tuturdu. Xəstə ayağını stula, yaxud divanın üstünə uzadaraq oturardı. Onda onun əlli yaşı var idi və anlayırdım ki, sonunun yaxınlaşdığını bilir. Hərdən gözlərində təlaş görürdüm.  Anam dayanmadan oxuyurdu. Continue reading “Günahkarlıq hissi / Uilyam Stayron”

Orta ölçülü ən adi milçək / Knut Hamsun

17861654_1090239434414802_791091338368450792_nBir dəfə oturub yazı yazırdım. O, açıq pəncərədən içəri uçdu və başımın ətrafında rəqs etməyə başladı. Tanışlığımız belə başlamışdı.  Çox güman ki, onu saçlarımdakı spirt qoxusu cəlb etmişdi. Onu qovdum, bir dəfə, iki dəfə, amma vecinə də deyildi. Elə onda qayçını əlimə aldım.

Məndə böyük və əcaib kağız qayçısı var, onunla tənbəki çubuğumu da doldururam, kəlbətin kimi də istifadə edirəm, hətta divara mismar belə vururam, mənim təcrübəli əllərimdə o, qorxunc silaha çevrilir. Qayçını bir neçə dəfə havada yellətdim və milçək uçub getdi.

Lakin az müddətdən sonra o,  geri döndü və yenə rəqs etməyə başladı. Durub stolu qapıya tərəf çəkdim. Milçək də ardımca gəldi. İndi səninlə oyun oynayaram, düşündüm. Sakitcə gedib saçlarımı yudum. Köməyi dəydi. Milçək pərt halda abajurun üstündə oturdu və daha tərpənmədi. Uzun müddət belə keçdi, mən işləməyə davam edirdim. Lakin hər dəfə başımı qaldıranda bu milçəyi görmək ürəyimi sıxırdı. Onu diqqətlə süzdüm, lap adi, orta ölçülü, dolğun, boz qanadlı milçək idi. “Bir az çevril” , – dedim. Tərpənmədi. “Onda rədd ol”, -dedim və üzümü çevirdim. Uçdu, otaqda bir dövrə vurub yenə abajurun üstünə qayıtdı. Continue reading “Orta ölçülü ən adi milçək / Knut Hamsun”

Mari de Sa-Carneiroya məktub

fernando-pessoa-e-mario-de-sa-carneiro-728x437Bu gün sizə bu sətrləri mənəvi bir ehtiyacdan ötrü, sizinlə qarşılıqlı danışa bilmək üçün alışıb yandığıma görə yazıram. Asanlıqla təxmin edə bilərsiniz ki, söyləyəcək heç bir şeyim yoxdur. Sadəcə bu gün dibsiz depressiyanın dərinliyində tapdım özümü.  Cümlələrimin cəfəngliyi  mənim əvəzimə danışır.

Heç bir gələcəyə sahib olmayacağım günlərdən birindəyəm. Qarşımda sadəcə daşa dönmüş və əzab divarları ilə əhatə olunmuş bir indi var. Çayın qarşı tərəfi, qarşı tərəf olduğu üçün, heç vaxt durduğumuz tərəf deyil: çəkdiyim bütün əzabların gizli səbəbi budur.  Neçə limanlara yanaşacaq gəmilər var, amma heç biri həyatın ağrısız olduğu limana yelkən açmayacaq, unutmağın mümkün olduğu bir liman da yoxdur. Bütün bu olanlar çox  əvvəl idi, ancaq mənim kədərim ondan da əvvəl başlayıb. Continue reading “Mari de Sa-Carneiroya məktub”

İtalo Kalvino “Əgər bir qış gecəsi yolçu” romanından hissə

12111942_796310683807680_1077355844876974206_nSonda onu nə gözləyir?

Şəhərimizin əsas prospekti ilə addımlayıram və yoxdan saymağı qərara aldığım bütün xırda detalları silirəm. Nazirliyin binasının yanından keçirəm.  Binanın ön tərəfində insan heykəli şəklində sütunlar, dirəklər, sürahibəndlər, kürsülük və divar çıxıntıları görünür. Məncə onu kiçiltmək, fəzada nəzərə çarpmayan hamar şaquli səth, tutqun şüşə təbəqə, arakəsməyə çevirmək lazımdır. Lakin hətta belə sadə görünüşü ilə də bu bina məni sıxır. Onu tamamilə yox etmək qərarına gəlirəm.  İndi onun yerində çılpaq torpaq üzərində süd kimi bəyaz səma ucalır. Eyni qayda ilə daha beş nazirliyi, üç bankı və böyük şirkətlərin bir neçə göydələnini silirəm. Dünya elə qəlizləşib, dolaşıqlaşıb və dolub ki, bəzi şeyləri  aydın görmək üçün elə azaltmaq, azaltmaq lazımdır.

Prospektlə dolaşarkən görünüşləri mənə müxtəlif səbəblərdən xoş olmayan insanlarla rastlaşıram. Rəhbər vəzifədə olanlar mənə asılı vəziyyətimi xatırladır. Tabe edilmişlər iyrənc və bayağı amiranə halımı yadıma salır.  Paxıllıq, yaltaqlıq və onların yaratdığı kinin bayağı olduğu kimi. Tərəddüd belə etmədən onları da, o birilərini də silirəm. Gözümün ucu ilə onların nazilərək yüngül dumanda necə əridiklərini görürəm. Continue reading “İtalo Kalvino “Əgər bir qış gecəsi yolçu” romanından hissə”

Filosofların sevgi məktublarından sitatlar

Bildiyim bir şey var, heç nə bilmirəm. Neçə dəfə xalq meydanında toplandıq və ilahilik mövzusunda ortaq düşüncələrimizi paylaşdıq, amma yenə də sənin haqqında çox bir şey bilmirəm. Hər zaman qadın doğumçu (mama) idinmi? Maddi zənginlikdən kənar bir fəzilət axtrarsanmı? Ailədə neçə uşaqsınız? Çox şey diqqətimi çəkmir, amma yenə də düşünürəm ki, sevgi sənətiylə bağlı bir şeyi anlamışam: sevgi qarşındakı insan həddindən artıq yorana qədər sual verməkdir. Davam edim?

Sokrat

Biz tanış olmamışdan qabaq mağaranın dibində sıxışıb qalmışdım və heç bir çıxış yolu yox idi. Amma sən mənim işığım oldun və məni qaranlıqdan çıxardın. Haçansa bir şam yeməyində birlikdə mağaradan çıxıb aydınlanmış varlıqlarımızı qucaqlasaq çox sevinərəm. Əgər mənə qoşulmaq istəsən, ilk gün qürübunda əziz dostum Diogen öz arfasını çalacaq.

Platon

2-4-768x685@2x

Continue reading “Filosofların sevgi məktublarından sitatlar”

Enrike Vila Matas “Bartlbi və kompaniya” romanından çıxarış

10885487_577739722371126_7914650932159690294_nBartlbi – dünyanı tamamilə qəbul etməyən insan tipidir. Bu ad Qerman Melvilin eyniadlı povestindəki katibin adından götürülüb. Bu katibin nə vaxtsa nəsə, hətta qəzet belə oxuduğunu kimsə görməyimişdi. Adətən o, uzun müddət pəncərəsinin solğun pərdələri arxasında dayanırdı və gözlərini Uoll-stritin xəlvəti kərpic divarına zilləyirdi. O, heç vaxt digər adi adamlar kimi nə pivə, nə çay, nə qəhvə içməzdi. Heç vaxt heç hara getmirdi, hətta bazar günləri belə, çünki elə kontordaca yaşayırdı. Heç vaxt heç kəsə kim olduğunu, əsil-kökünün hardan olduğunu və yer üzündə yaxınlarının olub-olmadığını deməzdi. Ondan harda doğulduğunu soruşduqda, ya da bir iş həvalə etdikdə, yaxud özü haqqında nəsə danışmağını istədikdə isə hər dəfə eyni cür cavab verirdi. Continue reading “Enrike Vila Matas “Bartlbi və kompaniya” romanından çıxarış”

Rəssam / Herman Hesse

13620889_865855170186564_6491529077595392103_n

Albert adında bir rəssam gəncliyində çəkdiyi rəsmlərlə istədiyi müvəffəqiyyət və təsiri qazana bilməmişdi. Qabığına çəkilib öz-özünü qane etməyə qərar verdi və illərcə bunu etməyə çalışdı, amma gedərək özünü qane etmədiyi ortaya çıxdı. Oturub bir qəhrəmanın rəsmini çəkərkən ağlında tez-tez belə bir sual ilişib qalırdı: “Bu etdiyim həqiqətən lazımdımı? Mən və bütün insanlar gəzib-tozsaq, ya da oturub şərab içsək nə fərqi olacaq? Rəsm çəkməklə sanki özümü biraz əyləndirmək, ovutmaq və biraz da vaxt öldürməkdən başqa  bir şey edirəmmi!” Continue reading “Rəssam / Herman Hesse”

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: