Search

Taedium Vitae

Category

Fəlsəfə

Pandoranın qutusunda nə var idi?

Pandora-mini
Pandora. Con Villiam Vaterhaus // wikimedia.org

Antik yunan mifologiyasında yazıdan əvvəlki dövrdə yaranan şifahi rəvayətlərdə miflərin üzünü köçürən və ya onları yenidən danışan istənilən kəsin özünün məkan və zaman daxilindəki yerini göstərməyə məcbur olması kimi bir quruluş mövcud idi. Elə Pandora mifinin məzmununu açmağa çalışan bizlər də hekayətçi – mən – və oxucuların mövqeyini müəyyənləşdirməyə məcburuq. Beləliklə, nə üçün biz Pandora haqqında mifin hansısa təfərrüatlarını öyrənməyi vacib hesab edirik?

Təəssüflər olsun ki, cavab xoşunuza gəlməyəcək. Biz hələ də patriarxlıqdan, ənənəvi deyə təbir edilən dəyərlərdən – güclünün haqqı, qüvvətli insanın hökmranlığı, insanın təbiətdə və kosmosda mövcudluğunun inkişafı və genişləndirilməsi kultu – humanitar dəyərlərə – zəiflər, təqibə məruz qalanlar, yoxsul və xəstələrə hörmət, gücə yox, insanpərvərliyə əsaslanan münasibətlər, sürgün olunmuşların hüquq və imkanlarının böyüməsi – keçid dövründə yaşamaqdayıq.

Pandora isə əsas olmasa da, hələ bitməyən, xoşbəxtlikdən, bizi də bitirməyən dünənki günün sülhə gələn başlıca qəhrəmanlardan biridir. Continue reading “Pandoranın qutusunda nə var idi?”

Platon ruh әkizinizi tapmaq barәdә sizә nә öyrәdә bilәr?

15871508_1012835552155191_1780847570488098567_n

Aristofanın söylədiyinə görə ilk insanlar həm iki cinsin genital orqanları, həm də iki üz, dörd əl və dörd ayaq ilə təchiz edilmişdilər. Bu eybəcər varlıqlar yöndəmsiz və çox sürətli hərəkət edirdilər, həm də çox güclü idilər. O qədər güclü idilər ki, Tanrılar onların üstünlük təşkil edəcəyindən narahat olmağa başladılar.

İnsanları gücsüzləşdirmək istəyən Yunan tanrılar kralı Zevs bu varlıqları ikiyə ayırmağa qərar verdi və oğlu Apollona bölünən varlıqların üzlərini kəsik tərəfə çevirməsini əmr etdi ki, bununla da hər bir adam bölündüyünü görmüş olacaq və nizam təmin edilmiş olacaqdı. İnsanlar yenidən təhlükəli hal yaradacağı halda isə Zevs onları yenə kəsəcək və beləcə tək ayaq tullanmaq məcburiyyətində qalacaqdılar. Continue reading “Platon ruh әkizinizi tapmaq barәdә sizә nә öyrәdә bilәr?”

Filosofların sevgi məktublarından sitatlar

Bildiyim bir şey var, heç nə bilmirəm. Neçə dəfə xalq meydanında toplandıq və ilahilik mövzusunda ortaq düşüncələrimizi paylaşdıq, amma yenə də sənin haqqında çox bir şey bilmirəm. Hər zaman qadın doğumçu (mama) idinmi? Maddi zənginlikdən kənar bir fəzilət axtrarsanmı? Ailədə neçə uşaqsınız? Çox şey diqqətimi çəkmir, amma yenə də düşünürəm ki, sevgi sənətiylə bağlı bir şeyi anlamışam: sevgi qarşındakı insan həddindən artıq yorana qədər sual verməkdir. Davam edim?

Sokrat

Biz tanış olmamışdan qabaq mağaranın dibində sıxışıb qalmışdım və heç bir çıxış yolu yox idi. Amma sən mənim işığım oldun və məni qaranlıqdan çıxardın. Haçansa bir şam yeməyində birlikdə mağaradan çıxıb aydınlanmış varlıqlarımızı qucaqlasaq çox sevinərəm. Əgər mənə qoşulmaq istəsən, ilk gün qürübunda əziz dostum Diogen öz arfasını çalacaq.

Platon

2-4-768x685@2x

Continue reading “Filosofların sevgi məktublarından sitatlar”

Baudrillard və Simulyasiya Nəzəriyyəsi

baudrillard-analysis-ceasefireBAUDRILLARD VƏ SİMULYASİYA NƏZƏRİYYƏSİ Continue reading “Baudrillard və Simulyasiya Nəzəriyyəsi”

Anarxizm və digər inşalar // Emma Goldman

10356600_690698404321842_1201622173_nBəşəriyyət inkişafının və tərəqqisinin tarixi eyni zamanda yeni bir dövrün gəlişini özündə ehtiva edən ideyaların mübarizə tarixidir. Adət-ənənələrdən əl çəkməyən Köhnə, Yeninin yaranmasının qarşısını almaq üçün ən qəddar və ağıla sığmaz üsullardan istifadə etməyə heç vaxt tərəddüd etməmişdir. Hər bir proqressiv ideyanın üzləşdiyi çətinliyin və düşmənçiliyin dərəcəsini görmək üçün uzaq keçmişə qayıtmaq lazım deyil. Edamlar, həbslər, sürgünlər və qırmaclanmalar hələ də bizimlədir. Bu siyahıya sosial nifrəti və ittiham olunana qarşı göstərilən münasibəti də əlavə etmək olar. Continue reading “Anarxizm və digər inşalar // Emma Goldman”

Yaratma Hərəkatı Nədir? // Gilles Deleuze

Aşağıdakı mətin Gilles DELEUZE’ün  Parisdəki FEMİS Kino məktəbinin tələbələrinə xitabən danışdığı nitqin tərcüməsidir.

gilles-deleuze-est-mort-il-y-a-20-ans-il-n-est-toujours-pas-post-il-est-neo,M272036Mən də öz hesabıma bir sual soruşmaq istəyərdim sizlərdən, amma özümdən də eyni zamanda. Bu belə bir sual olardı: siz, kinoda nə edirsiniz və mən, əslində, fəlsəfə ilə məşğul olarkən, ya da olmağı ümid edərkən, həqiqətdə nə edirəm?

Nə deməli… Sizin oralarda hər şey pis gedir aydın olduğu kimi, amma mənim sahəmdə, fəlsəfədə, işlər pisdən də pisdir… Bu sualı da soruşmaq istəyərdim: kinoda bir fikri olmaq nə deməkdir? Əgər biri kino çəkməyi ümid edirsə başqa bir sözlə bir fikri varsa bu nə deməkdir? Amma bir fikri olmaq nadir bir hadisədir… Az qala bir növ bayramdır… və bir fikri olmaq, ümumiyyətlə, bir fikrə sahib olmaq deyil, çünki bir fikir hər vaxt həsr olunmuşdur; bu ya da digər sahəyə həsr olunmuşdur… Bir fikir bəzən şəkildə, bəzən romanda, bəzən fəlsəfədə, bəzən elmdə ola bilər… Amma o sahələrdən birinə həsr olunmuşdur … Və fərqli sahələrə aid fikirlər heç də eyni deyildirlər…Elə isə fikirlər ancaq potensial olaraq fikirdir. Gizli güc qaynaqlarına bənzəyirlər, amma hər vaxt, indidən, bu ya da başqa ifadə tərzinə bağlanmış haldadırlar və buna görə ifadə edildikləri tərzlərdən ayırd edilməzdirlər. Buna görə, ümumiyyətlə bir fikrim olduğunu söyləyə bilmərəm. Hər vaxt bildiyim bir fikrim ola bilər –kinoda, fəlsəfədə, vs. Yaxşı amma, bir şeydə bir fikrə sahib olmaq nə deməkdir? Continue reading “Yaratma Hərəkatı Nədir? // Gilles Deleuze”

Spinoza ve Eşqin Dialektikliyi | Ulus Baker

ulus-baker_284784

Psikanalist Jak Lacan Seminerinin IV nömrəli kitabında “eşqin  uca  anından” bəhs etmişdi (le moment sublime də l’amour). Bu uca an “eşqin geri  qaytarıldığı” andır… Burada sevgi hər zaman qarşılığını eyniylə gözləyən bir duyğu olaraq təzahür edir… Bir qarşılıq  gözləməsi – və  çox sadələşdirsək, birini sevirəmsə , qarşılığında onun da məni sevməsini istəyirəm… Və sevgi geri  qaytarıldığında  “dünyalar mənim olar”…

Halbuki psixoanalizin  ən irəliləmiş qavrayışı da  belə bir “qarşılıq” anında dayanır. Başqa deyişlə, eşqə dair minlərlə illik söhbətdən kənara  keçə bilmir: eşq sevilənlə bir bütünləşmə  arzusudur – deyirdi Platon… Tək gerçək sevginin fiziki deyil mənəvi, dünyəvi deyil ilahi ola biləcəyini söyləyirdi Avqustin… Və bu mövzulara  gündəlik həyatımızdakı –nə  qədər qaldısa geriyə – ideallar baxımından hələ də kifayət qədər  tanışıq…

Spinoza bu qızıl qaydanı yenə duyğular və ehtiraslar üstünə müzakirəsinin mərkəzinə alır… Amma tam fərqli bir şəkildə və duyğuları (üstəlik ən təhlükəli görünən eşq duyğusunu belə) təsvir  etməkdən əsla çəkinməyərək… E3:Mülahizə. 40, Nəticə 1-də ortaya ilk başda hər kəsə çox qəribə gələn bir mülahizə atır: “Sevdiyi birinin özündən nifrət etdiyini qavrayan bir kimsə nifrət ilə sevgi arasında  qalar. Çünki bir nifrətin hədəfi olduğunu düşündükcə, qarşılığında düşmənindən nifrət etməyə yönləndirilmişdir; ancaq fərziyyəmizə görə,  onu yenə də sevir. Bu səbəbdən bu adam sevgiylə nifrət arasında gedib gələcək… Göstərmək istədiyimiz də onsuzda bu idi… ” Continue reading “Spinoza ve Eşqin Dialektikliyi | Ulus Baker”

Albert Kamü // Üsyan və İnqilab

what-role-did-women-play-in-the-french-revolution_5927b539-abee-4d5d-93dd-4a5ebbc8fa39Prinsiplər sahəsində inqilab tanrını onun canişini simasında öldürmüş olur. İyirminci əsrdə inqilab prinsiplərin daxilindən geriyə qalan ilahilikləri öldürür və beləliklə, tarixi nihilizmi işıqlandırır. Hər hansı mənəvi qaydalardan uzaq, zamanda bir dəfə kök salmış bu nihilizm sonrakı inkişaf yolundan asılı olmayaraq Sezar məbədi ucaltmaqdadır. Tarixi öyrənmək – yalnız tarixi öyrənmək – nihilizmin leyhinə, inqilab təliminin isə əleyhinə danışmaq deməkdir. İrrasionallıq naminə tarixə can atmağa risk edən kəslər, onun istənilən mənadan məhrum olduğunu dilə gətirərək, onda ancaq köləlik və terror tapır və nəhayətdə, konslaqerlərdə peyda olurlar. Continue reading “Albert Kamü // Üsyan və İnqilab”

Max Stirner // Mən və Tanrı //Ailə

1415678681870

Mən və Tanrı

İnsanın “yüksəklərdəki tək Tanrı” olmaq üçün Tanrını öldürdüyünü heç kim hiss edə bilmədi. Bizim xaricimizdəki digər dünya birdəfəlik ortadan qaldırıldı və maarifçilərin o böyük layihəsi bununla tamamlandı; lakin bizim içimizdəki digər dünya yeni bir cənnət oldu və bizi yenidən cənnətə hücum etməyə dəvət edir:

Tanrı yer açmaq məcburiyyətində qaldı, lakin bizə deyil, birbaşa – insana.

Yaxşı, Tanrıdan sonra İnsan da ölmədiyi müddətcə Tanrı-İnsanın öldüyünə necə inanırsınız? Tanrını öz hakimləri və Tanrının sözlərini də həyatlarının rəhbəri olaraq görən dindarlardan yalnız qısaca danışacağam, çünki onlar artıq geridə qalan bir dövrə aiddir və yerlərində daş kimi sabit qalacaqlar. Continue reading “Max Stirner // Mən və Tanrı //Ailə”

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: